Vargas Ponceren planoa
Plano hau da Vargas Poncek marraztutako plano ospetsu eta ezaguna, orain Pasaiaren erreibindikazioaren oinarria bihurtu dutena. Planoaren goialdean, Errenteriako eskribau batek idatzitako auto bat dago, tramitazio bat, alegia. Auto horretan jasotzen da Altzako baserrien zerrenda bat, Pasaiakoak izatera igaro behar zuten baserrien zerrenda, hain zuzen ere. Alabaina, autoan beste hau ere esaten da: “(…) esta su declaracion ha de tener la indispensable aprobacion de su Majestad y no esta hecha con unanime consentimiento de las partes interesadas en ello (…)”. Hortaz, desadostasuna egon badagoela aitortzen du eta, horregatik tramiteari hasiera ematen dio: “para que el dicho original si su Majestad tiene a bien aprobarlo sirva de norma segura o se puedan hacer en él las modificaciones o reformas que sean de su Real agrado.” Erregek, ordea, inoiz ez zuen honi buruzko erabakirik hartu eta, horregatik, inoiz ez zen aplikatu. Berrehun urte ondoren, funtsik gabeko plano hau eta hain desprestijiatuta dagoen Vargas Ponceren figura berpizteak nahasmena baino ez dakar eta arazoak korapilatu baino ez du egiten.
