San Markos mendiaren izen zaharrak

1996, Apirilak 18

Iñigo Landa

Agiri zaharrenetan San Markos mendia ez da izen honekin agertzen, San Markos —edo San Marko, euskaldun zaharrek ahozkatzen duten bezala— izen berriena baita, XVIII. mendetik hona erabiltzen dena.

Gailurra izendatzeko ezagutzen dugun izenik zaharrena Biçarain da, hain zuzen ere, 1425. urteko mugaketa batean izen honekin azaltzen baita. Biçarain izenaren garaikideak eta honen inguruak izendatzeko beste leku-izen hauek ditugu: Galçaur, Txoritokieta mendia izendatzeko; Yerdo eta Yerdogaynna, Txoritokieta eta San Markos artean dagoen muinoa eta pasabidea; Arvelun, gaur egungo Arribeltza izeneko mugarria eta txokoa. Izen hauek, esan bezala, XV. mendean dokumentatuak daude eta garai hartako agirietan oso erabiliak.

Beranduago, 1541. urtean Santa Magdalenaren omenez eta Juan de Yerobi Errenteriako erretoreak bultzaturik baseliza bat eraiki zenean, beste izen bat nagusitu zen San Markos mendia izendatzeko, alegia, Santa Maria Magdalena de la Sierra edo Sierra de la Magdalena. Bigarren izen hau ez zen San Markos izendatzeko bakarrik erabili, baizik eta inguruko mendi multzoa izendatzeko.

Hamaika urte beranduago, eta aurrekoaren ondoan, beste baseliza txikiago bat eraiki zuten San Jeronimoren omenez, baseliza hauen zentzu eremutarra areagotuz. Hala ere, bi saindu hauk ez ziren gurtzea merezi zuten saindu bakarrak izan. San Anton, ganaduaren babeslea, debozio handiko saindua izan zen ere eta, denborarekin, beste batzu ere bere lekua irabazi zuten, hala nola, San Klemente —Magdalenari garai batez lekua kendua ziona— eta San Markos, azkenean mendiaren izenaz jabetuko zena.

San Markosen nagusitasun hau ez da batere harritzekoa, oso ospetsuak baitziren mendi honetan urtero ospatzen ziren letaniak eta soroen bedeinkapenak. Giroa berebizikoa behar zuen izan, elizkizunak ezezik bestelakoak ere egiten omen ziren eta, honen ondorioz, eliz-agintariek honelako erromeriak mugatzen ahalegindu ziren. Izan ere, prozesio hauetan parte hartzen zutenek eramaten zituzten ogitartekoen oroigarria ditugu sanmarko opillak.

Mendi honen gailurrean sortutako erlijioune hau, erregearen aginduz, 1770. urtean desagertu zen eta bere osagaiak barreiatu egin ziren. Magdalenaren irudia Errenteriako parrokiara eraman zuten bitartean, San Jeronimo Txipres baserriko ganbaran deskantsatzen utzi zuten, eta San Markosi inguruko baserritarrek zioten debozio handia mendiaren izenean dirau, beste edozein irudi edo oroigarri baino tinkoago. Gaur egun, fuertea jabetu da San Markosko gailurraz.

Iruzkina idatzi

Estibaus

Atalak

Abuztua 2020
A A A O O L I
« uzt    
 12
3456789
10111213141516
17181920212223
24252627282930
31  

RSS

Azken iruzkinak

  • Estibaus » Tren bat Intxaurrondo zeharkatuz, 1915 aldera
    (2020, Abuztuak 3)
    «[...] Mons likore fabrika ikusten da, eta eskuinaldean, landetxe dotoreen artean, Algarbe baserria. Polenteninoseko kondearen beste argazkiak bezala, hau ere ...»
  • Estibaus » Tren bat Intxaurrondo zeharkatuz, 1915 aldera
    (2020, Abuztuak 2)
    «[...] erakusten digu, Irunerako norabidean. Trenaren bidearekiko paralelo, tranbiarena dago. Ezkerrean, Mons likore fabrika ikusten da, eta eskuinaldean, landetxe dotoreen ...»
  • José Luis
    (2020, Ekainak 30)
    «Estupenda presentación del libro Altza durante la guerra civil española. Ahora a leer el libro. Enhorabuena !!! Gracias. »
  • Zapi
    (2020, Ekainak 23)
    «Auzi honekin falta den bakarra (eta garrantzitsuena) altzatarron iritzia da, ez Donostiak ez Pasaiak errespetatzen duena... Badira 80 urte Franco ...»
  • Estibaus » Pasaiarekiko muga gatazkari amaiera
    (2020, Ekainak 22)
    «[...] joko zuela ohartaraziz. Orduan, hemen, Estibausen, erabaki hori salatu egin genuen (”Mugekin bueltaka, manipulazioaren eta inposaketaren bidean“). Sei urte ...»

etiketak


Sarean